પ્રિય મિત્રો,
લેખની શરૂઆત એક ઉગતા નવોદિત કવિની ’સ્વરચિત’ રચનાના એક શેરથી કરીએ તો?
શું જાણે મારા દિલને શું થયું?
હજી તો અહીં એ હતું ક્યાં ગયું?
શેર જોઈને વાહ! તો કહ્યું અને પછી છંદમેળ બરાબર છે કે નહીં તે ચકાશી લેવાનું કહેતો હતો ત્યાં જ બત્તી થઈ! મેં પૂછ્યું તમે યશરાજ ચોપરાની ફિલ્મો જુઓ છો? હા, કવિ ઉવાચ, દિલવાલે દુલ્હનિયા જોઈ’તી? ૩૦ વખત, કવિ બોલ્યા! મેં કહ્યું આને સ્વરચિત કવિતા ન કહેવાય આને પ્લેજરિઝમ કહેવાય! પ્લેજરીઝમ એટલે બીજાના વિચારને પોતાના નામે રજૂ કરવા તે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો ચોરી, ઉઠાંતરી, તફડંચી. બ્લૉગ જગતમાં આ સમસ્યા બહુ જ વ્યાપક છે.
બીજો મુદ્દો છે તે લખાણ કૉપી-પેસ્ટનો. કોઈએ મહેનત કરીને લેખ શોધીને તેને ટાઈપ કરી, ભૂલો સુધારી બ્લૉગ પર મૂક્યું હોય અને બીજો બ્લૉગર એ રચના કૉપી કરી પોતાના બ્લૉગ પર મૂકી દે! લખાણ માટે સૌજન્ય ન દાખવે. આ સમસ્યા પણ એટલી જ વ્યાપક છે.
ત્રીજો મુદ્દો છે પ્રેરણાનો. કોઈની રચનામાંથી પ્રેરણા લઈને એક નવી મૌલિક રચના બનાવવામાં આવી હોય. રચનાની શરૂઆતમાં જ મૂળ રચનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હોવો જોઈએ નહીં તો તે રચના પ્લેજરિઝમમાં ગણાઈ જવાનો ડર રહે! દા.ત. ગિરિજા માથુરની જાણીતી રચના ‘હમ હોંગે કામયાબ’ એ ’વી શેલ ઓવર કમ’માંથી પ્રરણા લઈને લખવામાં આવી છે.
હવે આ ત્રણેય મુદ્દાનો સંગમ આજે મારા ધ્યાનમાં આવ્યો છે. ઈન્ટરનેટ પર ઘણાં સમયથી ફરતો મૂળ અંગ્રેજી સંવાદ ચૅટિંગ વીથ ગોડમાંથી પ્રેરણા લઈ ગોવિંદભાઈ શાહએ એક લેખ લખ્યો, ઈશ્વર સાથે ઑનલાઈન અને તે રીડગુજરાતી પર ૨૧ ફેબ્રુઆરીએ પ્રસિદ્ધ થયો. લેખની શરૂઆતમાં જ પ્રેરણા બાબત યોગ્ય સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. આમ ગોવિંદભાઈએ પ્રામાણિકતાથી પોતાના વિચારો રજુ કર્યા છે.
પહેલી એપ્રિલના આ જ લેખ કેતન દવેના નામે દિવ્ય ભાસ્કરમાં પ્રસિદ્ધ થયો. આ જુઓ તેનો સ્ક્રિન શૉટ: Continue reading 'પ્રેરણા, પ્લેજરિઝમ અને કૉપી-પેસ્ટ'»
પ્રિય મિત્રો,
તમે બરાબર જ વાંચ્યું છે. આજની પોસ્ટનું મથાળું છે કૉપી-પેસ્ટ કેવી રીતે કરશો?
ગઈ કાલની પોસ્ટ મેનેજમેન્ટનું પંચતંત્ર કૉપી-પેસ્ટ કેવી રીતે કરવું તેની પૂર્વ તૈયારી રૂપે હતી. કૉપી કરવી ગુનો નથી. કેવી રીતે કૉપી કરવામાં આવી છે તેના પ્રમાણે ગુનો બને છે. ગઈ કાલની પોસ્ટ માટે મેં લેખક શ્રી વિદ્યુતભાઈ જોષીની પરવાનગી લીધી હતી (નીચેનું ચિત્ર). આવી રીતે પરવાનગી લઈને રચના રજુ કરીએ તેમાં રચનાકાર અને રજુકર્તા બંનેનું માન જળવાય છે.
Continue reading 'કૉપી-પેસ્ટ કેવી રીતે કરશો?'»
પ્રિય મિત્રો,
યશવંતભાઈ ઠક્કર તરફથી મળેલી કોમેન્ટ વાંચીને ‘અનિમેષ’ ‘બચાવ પક્ષના વકીલ’માંથી આરોપીના કઠેડામાં આવી ગયો છે! સ્નેહાબહેનના કાવ્ય પરથી પ્રતિકાવ્યની રચના કરનાર શૈલેષભાઈ શાહ ‘સપન’ પોતાના બ્લોગ પર અન્ય સ્વરચિત રચનાઓ સાથે રમેશ પારેખની જાણીતી રચના ‘એકડો સાવ સળેખડો, બગડો ડિલે તગડો‘ પણ ઉમેરી દીધી છે. રચનાની નીચે રમેશ પારેખનું નામ નથી.
આ રચનાની અંતિમ કડી ’આઢડાને ધક્કો મારી નવડો કહેતો ખસ’માં ‘આઢડો’ શબ્દનો અર્થ મને ખબર નહીં એટલે ભગવદ્ગોમંડલ ફંફોશ્યું, જવાબ મળ્યો, ‘શબ્દ મળ્યો નથી’. થોડી મથામણ પછી યાદ આવ્યું કે આ ‘આઢડો’ એવો કોઈ શબ્દ નથી પણ ‘આઠડો’ લખતાં ટાઈપ ભૂલ થઈ છે! પણ ત્યાં સુધીમાં તો ગૂગલ સર્ચનું પરિણામ આવી ગયું હતું કે ઈન્ટરનેટ પર ૨૦ જેટલી જગ્યાએ આ બાળગીત મૂકાયેલું છે અને તેમાં ‘આઢડો’ શબ્દ જ વપરાયો છે! ટહુકો (ડિસે-૦૬), રણકાર (માર્ચ-૦૭), સુલભ ગુર્જરી (જુલાઈ-૦૮), મીતિક્ષા (માર્ચ-૦૯) જેવા જાણીતા અને સમૄદ્ધ બ્લોગ પર પણ આઢડો જ છે! આ કૉપી-પેસ્ટની કરામત છે. નકલને અક્કલ નથી હોતી નથી તે ફરી એક વાર સાબિત થયું છે કે કૉપી-પેસ્ટ કરનાર લખાણ જોવાની દરકાર પણ કરતા નથી!!!
હા, જીગ્નેશભાઈ અધ્યારૂના બ્લોગ પર રચનામાં આ ભૂલ નથી.
બીજું તમારા લખાણની કોણે કોણે બેઠ્ઠી નકલ કરી છે તે જાણવા માટે પણ આ કરામત કારગત નીવડે તેમ છે, રચનાની અંદર એકાદ શબ્દમાં જાણી જોઈને ભૂલ કરવી અથવા બદલાવી નાખવો. (જીગ્નેશભાઈ આ ટેક્નિક વાપરે છે તેમના બ્લોગ પર) પછી આ ચાવીરૂપ શબ્દ વાળી કડી કે વાક્ય ગૂગલ અલર્ટ પર મૂકી દેવાનું. જે કોઈ આ લખાણની કૉપી કરી ઈન્ટરનેટ પર મૂકશે કે ગૂગલ તમને ઇમેઈલ વડે જાણ કરશે.
પ્રિય મિત્રો,
આજે રવિવારની રજાના મૂડમાં આ પોસ્ટ મૂકી રહ્યો છું. કાર્તિક મિસ્ત્રીએ કૉપી-પેસ્ટ વિશે પોસ્ટ કરી એટલે મારા મનમાં એક સવાલ જાગ્યો છે જેના પરથી આજની આ પોસ્ટ કરવાનો વિચાર આવ્યો.
પ્રશ્ન – ગયા અઠવાડિયાના ચર્ચાસ્પદ કૉપી-પેસ્ટ બ્લોગરે સંદેશ તેમજ દિવ્ય ભાસ્કરની વેબસાઈટ પરથી લખાણ કૉપી-પેસ્ટ કરી પોતાનો બ્લોગ સમૃદ્ધ કર્યો છે પણ ગુજરાત સમાચારની સાઈટ પરથી કેમ કોઇ લખાણ કૉપી-પેસ્ટ નથી કર્યું?
જવાબમાં કેટલાક વિકલ્પ મને સુજ્યા છે તે લખ્યા છે તેમાંથી કોઈ એક વિકલ્પ આપનો જવાબ હોય તો તે લખો અથવા તે ઉપરાંત અન્ય કોઈ વિકલ્પ આપને સુજતો હોય તો તે લખો. પ્રશ્ન ફરી એક વાર – ગુજરાત સમાચારની સાઈટ પરથી કૉપી-પેસ્ટ કેમ નહીં?
A. ગુજરાત સમાચારની સાઈટ પર કૉપી-પેસ્ટ કરવા જેવા લેખ હોતા નથી.
B. ગુજરાત સમાચારની સાઈટ પરનું લખાણ કૉપી કરી શકાતું નથી.
C. ગુજરાત સમાચારની સાઈટ યુનિકોડમાં નથી અથવા યુનિકોડ સાઈટ ક્લિક વગી નથી.
D. ગુજરાત સમાચારની સાઈટનું નેવિગેશન બરાબર નથી. (લેખ સુધી પહોંચીએ ત્યારે કૉપી કરીએ ને?)
E. ગુજરાત સમાચાર કૉપીરાઈટ બાબત સભાન છે અને કડક હાથે કામ લે છે.
એક કરતાં વધુ વિકલ્પ યોગ્ય લાગતા હોય તો તે પણ જણાવી શકો છો…
મારો જવાબ પણ કાર્તિકની જેમ A+C+D છે. ગુ.સ.ની મુખ્ય સાઈટ યુનિકોડમાં નથી, બીજી એક સાઈટ છે જે યુનિકોડમાં છે પણ ઘણાંને તેની ખબર નથી.
Comments (20) 
