Jan 242011
 

પ્રિય મિત્રો,

આજે આપણે અહીં નથી શકતો રદીફ તરીકે વપરાયા હોય તેવી ગઝલોની વાત કરીશું, જાણે એક મિની મુશાયરો કરીશું!

આ પોસ્ટ બનાવવાનો વિચાર કેવી રીતે આવ્યો ટૂંકમાં જણાવી મૂળ વાત પર આવું. થોડા સમય પહેલા એક કૉપીકેટ બ્લૉગરે એક જાણીતા અને સમૃદ્ધ બ્લૉગની એક પોસ્ટની (ટાઈપ ભૂલો સહિત) નકલ કરીને પોતાના બ્લૉગ પર મૂકી હતી. આદત પ્રમાણે એ પોસ્ટના મૂળ વિશે ખાંખાખોળા કરવા જતાં ગૂગલ સર્ચમાં ગઝલના રદીફના શબ્દો મૂક્યા અને ગૂગલે એ રદીફવાળી ગઝલોનો ખડકલો કરી દીધો મારી સામે!

ચાલો માણીએ તેમાંથી કેટલીક ચૂંટેલી ગઝલો:

ઋષિ વાળી શકે છે એમ મન વાળી નથી શકતો,
કરુણતાને ગીતાના શ્લોકમાં ઢાળી નથી શકતો.

કહે છે મોત જેને એ અસલમાં છે જબરજસ્તી,
હરિઈચ્છા કહી એને હું પંપાળી નથી શકતો.

– અમૃત ઘાયલ
સૌજન્ય: લયસ્તરો Continue reading »

Dec 282010
 

પ્રિય મિત્રો,

ઈન્ટરનેટ પર અને ખાસ કરીને ફેસબુક પર જે કાવ્ય પ્રકાર બહુ જ પ્રચલિત થયો છે તે છે પ્રતિકાવ્ય અને હઝલ. મારી સમજ પ્રમાણે પ્રતિકાવ્યમાં મૂળ કાવ્યનો છંદ જાળવવામાં આવે છે અને હઝલ એ હાસ્ય ગઝલનું ટૂંકું રૂપ છે જે છંદોદ્બદ્ધ હોય છે. આપણે અહીં જે પ્રતિકાવ્યોની વાત કરીએ છીએ તેમાં એક જ છંદ વપરાયો હોય છે, ‘સ્વછંદ’!

આજે આપણે એક નવો કાવ્ય પ્રકાર ‘ટીઝલ’ વિશે જાણીશું. ‘ટીઝલ’ શબ્દ ‘ટીઝર’ અને ગઝલ પરથી બનાવ્યો છે. કારણ કે અહીં ‘ટીઝલ’ના નામે જે રચનાઓ મૂકી છે તેને ગઝલ ન કહી શકાય (છંદોદ્બદ્ધ નથી) તેમજ હાસ્ય ઉત્પન્ન ન થયું હોય તો  ‘હઝલ’ પણ કહી શકાય નહી, તેથી ‘ટીઝલ’.

નોંધ અને સ્પષ્ટતા: ‘ટીઝલ’માં ‘ટી’ ટીખળનો નથી, નથી, નથી જ!

આટલી પ્રસ્તાવના પછી માણીએ નિદા ફાઝલી સાહેબની મૂળ રચના અને પછી મારી ‘ટીઝલ’:

મીર ઔર ગાલિબ કે શેરોને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
સસ્તી ગઝલેં લીખ કર હમને અપના ઘર બનાયા હૈ!
નિદા ફાઝલી

(૧)
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોંને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
‘નાની બચત યોજના’મેં હમને સારા પૈસા લગાયા હૈ!

(૨)
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોંને કિસકા સાથ નીભાયા હૈ?
‘પાવશેર’ લગાકર હમને ‘સવાશેર’ હો કે દિખલાયા હૈ!

(૩)
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોંને કિસકા સાથ નીભાયા હૈ?
દેશ કે કોને કે એક ગાંવને હમેં સારી ઉમ્ર સંભાલા હૈ!

(૪)
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોંને કિસકા સાથ નીભાયા હૈ?
બકરીયાં ‘ચરા’ કર હમને અપના ‘ગુજરાન’ ચલાયા હૈ!

(૫)
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોને કિસકા સાથ નિભાયા હૈ?
મીર ઔર ગાલિબ કે શે’રોંને કિસકા સાથ નીભાયા હૈ?
‘જોડકણાં’ બનાકર હમને અપના ‘ગાડા ગબડાયા’ હૈ!

વિનય ખત્રી

શબ્દાર્થ: શે’ર = (૧) ભાગ, હિસ્સો, (૨) મણના ચાળીશમાં ભાગ જેટલું માપ, (૩) શહેર, (૪) વાઘ, સિંહ, ચિત્તો, (૫) કવિતાની કડી.

Mar 042009
 

પ્રિય મિત્રો,

ગઈ કાલે આપણે ‘અનિમેષ’ની સ્વરચિત (!) ગઝલને માણી. આજે આ વિડિયો દ્વારા માણીએ શાયર ‘નાસિર’ કાઝમીની ગઝલ નુસરત ફતેહ અલી ખાનના સ્વરમાં:

વિડિયો સૌજન્ય: યુટ્યુબ http://www.youtube.com/watch?v=9DtipqwiI3g Continue reading »

Mar 032009
 

પ્રિય મિત્રો,

કેમ છો?

એક લાંબા વિરામ બાદ આજે ફરી આપની સમક્ષ હાજર થયો છું. આજે નેટસૅવિ, અદ્ભુતકળા, બત્રીસ કોઠે દીવા વગેરે બાજુએ મૂકીને ગઝલ પર હાથ અજમાવું છું. ફન-એન-ગ્યાન માટે ઘણા લેખોનું ગુજરાતી રૂપાંતર કર્યું છે પણ ગઝલનું રૂપાંતર કરવાનો મારો પ્રથમ પ્રયાસ છે. ફન-એન-ગ્યાન પર આ પહેલા પણ એક સ્વરચિત રચના (પદ્ય) મૂકી હતી જેને બહોળો આવકાર મળ્યો હતો તેવો જ આવકાર આ ગદ્યને પણ મળશે તેવી આશા સાથે…

ગમ છે કે ખુશી છે તું,
મારી જિંદગી છે તું.
Copy Right Material. Do Not Copy. http://funngyan.com
તકલીફોના સમયમાં,
સુખની એક ક્ષણ છે તું.
Copy Right Material. Do Not Copy. http://funngyan.com
મારી રાતનો દીપક,
મારી ઊંઘ પણ છે તું. Continue reading »